Nieuwsbericht

Amsterdam op kop in strijd tegen obesitas

Op 10 mei 2017 geplaatst door

The Guardian | Londen

Amsterdam neemt wereldwijd de leiding in de strijd tegen obesitas. Kraanwater in plaats van pakjes sap, goed slapen en een verbod op reclames voor dikmakende energiedrankjes. Uniek is volgens The Guardian dat er eerst geluisterd wordt naar de problemen, en dan pas actie wordt ondernomen.

De stad, die beroemder is om zijn tulpen en fietsen, heeft het hoogste percentage mensen die aan obesitas lijden in Nederland. Een vijfde van de kinderen zijn te zwaar en loopt daarmee in de toekomst risico op gezondheidsproblemen.

Het radicaal en verreikend programma in de strijd tegen overgewicht lijkt succesvol te zijn omdat het tegelijkertijd meerdere doelstellingen nastreeft: het aanmoedigen om in plaats van frisdrank kraanwater te drinken tot naschoolse activiteiten tot de weigering van de stad om evenementen te sponsoren die geld aannemen van Coca-Cola of McDonald’s.
Het programma, dat wordt geleid door een dynamische wethouder [Eric van der Burg], unaniem gesteund door andere wethouders en de gemeenteraad, heeft ervoor gezorgd dat het aantal veel te zware kinderen is afgenomen met twaalf procent. De Bijlmer is berucht, zegt Wilbert Sawat, coördinator en leraar op de lagere school De Achtsprong, en daarom wilde hij daar gaan werken. Dat geldt ook voor andere leraren, zegt hij. ‘Hier kunnen we iets betekenen.’

Dikke kinderen
De school staat midden in een woonwijk van flats die in de jaren zestig als experiment werden gebouwd, met verhoogde wegen zodat mensen rustig konden wandelen en fietsen op straatniveau. Maar de fietspaden zijn leeg. In 1975, toen Suriname onafhankelijk werd, trokken veel Surinamers naar Amsterdam en gingen in goedkope flats wonen. Fietsen maakte geen deel uit van hun cultuur.
De school, die in 2007 behoorde tot de top drie in Amsterdam voor te dikke kinderen, is nu een van de honderd scholen waarop het obesitasprogramma zich richt. Kinderen worden elk jaar gewogen en gemeten. Sommige ouders maakten daar bezwaar tegen, maar nu wordt het normaal gevonden, zegt Sawat. Net zoals kraanwater drinken.
‘Alle kinderen moeten water of melk mee naar school nemen,’ vertelde hij. ‘Geen pakjes sap. Veel ouders waren daar behoorlijk ontdaan over. Ze dachten dat sap gezonder was omdat er fruit in zat en wisten niet dat die pakjes boordevol suiker zitten. Het waren pittige discussie, maar we spraken af dat leerlingen op school water kregen en dan thuis sap mochten drinken. Nu het is normaal geworden – geen probleem meer.’

Het verbod op trakteren in de klas als iemand jarig is, veroorzaakte ook protesten. ‘Het leek wel een wedstrijd. Bracht iemand cupcakes mee, dan bracht de ander cupcakes en sap mee en de volgende overtrof met cupcakes en sap en een speelgoedje.’ De school stelde een folder samen over gezonde traktaties, zoals sinaasappels of wortels die zo versierd waren dat het gezichtjes leken.
‘Een paar jaar geleden hadden we een jongen die steeds naar de wc ging. We ontdekten dat hij Marsen en Snickers in zijn zakken had. Hij was echt dik en zijn ouders hadden hem op dieet gezet, maar dat hadden ze ons niet verteld,’ zei Sawat. Nu is de school gericht op gezond voedsel en zelfs de naburige McDonald’s is ermee akkoord gegaan dat een kind zonder begeleidende ouder alleen een appel mag kopen – geen frites. Een Europese subsidie zorgt drie dagen per week voor één stuk fruit of groente voor alle kinderen. De ijskast ligt vol wortelen en radijsjes, die de kinderen op z’n minst moeten proberen.

De meeste pogingen om obesitas tegen te gaan richten zich op jonge kinderen, omdat het makkelijker is te voorkomen dat ze dik worden dan later proberen de kilo's kwijt te raken. Maar Dana Bijvoet, verpleegster en gezinstherapeut op een middelbare school in de wijk, werkt met pubers. Er zijn ongeveer tweeduizend morbide obese kinderen in Amsterdam. Bijvoet vertelt intrieste verhalen. Over Ruth bijvoorbeeld, veertien jaar oud, had leverfalen vanwege haar gewicht, was depressief en worstelt met een lage eigendunk.
‘Ouders denken vaak dat hun kind het wel zonder hulp redt, terwijl er geen geld is en ze constant in de ellende zitten. Ik wil weten hoe het met hun leven staat – met hun psychologische gezondheid en hun eigenwaarde. Beetje bij beetje ontstaat er dan ruimte om obesitas aan te pakken.
De ouders van Ruth komen uit Suriname en zijn gescheiden. Haar vader, die de voogdij heeft, zei dat de moeder bezeten was – te ‘veel zwarte magie en voodoo’. Hij is taxichauffeur en zelden thuis. Toen Bijvoet Ruth vroeg wat ze het liefste wilde, zei ze: ‘Ik wil in mijn spijkerbroek passen en een beter gevoel over mezelf hebben.’

In Amsterdam-Oost, waar claxons en muziek een Marokkaanse bruiloft in de straat aankondigen, wordt in een buurthuis een kookcursus voor kinderen en ouders georganiseerd. ‘Elke week komen ze bij elkaar om gezond te koken – om de traditionele recepten te veranderen,’ zegt Amira El Ashkar, een vrijwilligster wier familie uit Egypte komt. Acht meisjes en een jongen, van wie sommigen veel te dik zijn, maken wat zij muffi ns noemen. Die zien er meer uit als quiches, maar zijn alleen met ei en havervlokken gemaakt om courgettes, paprika’s en andere groenten te binden. El Ashkar heeft ook gezonde versies van tajine en couscousgerechten geïntroduceerd. Gezinnen willen vaak best gezond eten, ze weten alleen niet hoe, meent ze.

Strenge wethouder
Eric van der Burg, wethouder voor onder meer Zorg & Welzijn en Sport die het programma opzette, bracht acht jaar van zijn jeugd door in de Bijlmer en zegt dat hij graag in zo’n buurt woont. ‘Ik wil niet in een wijk wonen waar alle mensen rijk zijn en dezelfde kleren dragen en dezelfde honden en kappers hebben,’ zei hij.

Maar Van der Burg is als VVD ’er voor Amsterdamse begrippen conservatief. De andere wethouders zijn linkser dan hij, dus hij kan niet beschuldigd worden van paternalisme, al is het programma duidelijk ingrijpend. Hij is streng als het gaat om adverteren bij sportevenementen. De stad is in juli de grootste sponsor van een Europees basketbalkampioenschap. ‘We hebben tegen de organisator gezegd dat hij geen cosponsor als Monster (energiedrankje) of Burger King mag aantrekken.’ Eenzelfde compromisloze afspraak is gemaakt met het Europese hockeykampioenschap en het Wereldkampioenschap schaatsen. Ze praten met restaurants en sportaccommodaties over gezonder voedsel en het verbieden van Cola-advertenties in stadiums die eigendom van de stad zijn. Een ander belangrijk onderdeel van het programma is slaap. ‘Het is heel belangrijk om genoeg te slapen. Niemand weet dat,’ zegt Van der Burg. Programmamanager Karen den Hartog zegt dat je hormonen in de war raken als je te weinig slaapt. ‘Dan krijg je meer honger. Dat vertellen je hormonen je,’ zei ze. Ze willen via buurtwerkers discussies met ouders organiseren over de slaappatronen van kinderen. Professor Corinna Hawkes, directeur van het Centrum voor Voedselbeleid aan de City University in Londen, die het Amsterdamse model heeft bestudeerd, is onder de indruk. ‘Er is niet gewoon gezegd: we stellen een frisdrankbelasting in, maar nagedacht over hoe mensen reageren op hun omgeving. We moeten begrijpen waarom mensen beslissingen nemen en in die geest dingen aanpassen. Dat gebeurt in Amsterdam.’

Amsterdamse Maatregelen tegen obesitas:
* Een verbod om pakjes sap mee te nemen naar school en investering in meer drinkfonteinen in de stad
* Cursussen om gezonde variaties van etnische gerechten te koken: pizza's met een bodem van broccoli, kebab gemaakt van magere kip in plaats van varkensvlees, honing en dadels in plaats van suiker
* Weigering om evenementen te sponsoren en die ook gefinancierd worden door een fastfoodbedrijf
* Ouders aanmoedigen om kleine kinderen op loopfietsjes te zetten in plaats van ze te duwen in een kinderwagen
* Extra aandacht voor de eerste duizend dagen in het leven van een kind, inclusief begeleiding van zwangere vrouwen en moeders
* Gezinnen aanmoedigen om samen te eten
* Subsidies voor lidmaatschap van een sportclub en andere sport activiteiten voor arme gezinnen

Om te reageren dien je eerst in te loggen.

Heb je nog geen profiel? Registreer dan eerst om een nieuw profiel aan te maken.