Nieuwsbericht

Verslag conferentie Seksuele Gezondheid Asielzoekers en Statushouders

Op 24 november 2016 geplaatst door

Een goede seksuele gezondheid van asielzoekers en statushouders draagt niet alleen bij aan het welzijn van henzelf, maar ook aan betere integratie en participatie in de samenleving. Tijdens de eerste editie van de conferentie ‘Wat werkt?’ delen voorlichters en zorgprofessionals hun ervaringen over dit onderwerp. ‘Vluchtelingen vragen ons om persoonlijk te zijn.’

Asielzoekers en statushouders zijn vaak afkomstig uit landen waar seksualiteit een niet of nauwelijks bespreekbaar onderwerp is. Hoe gaan professionals die zich dagelijks met deze thematiek bezighouden met dit onderwerp om? En wat kunnen ze van elkaar leren? Over deze vragen gaan vandaag voor het eerst zo’n 150 voorlichters en zorgprofessionals met elkaar in gesprek bij de conferentie ‘Wat werkt?’, een initiatief van Rutgers in nauwe samenwerking met  GGD GHOR Nederland, Pharos, Gezondheidscentrum Asielzoekers en Soa Aids Nederland. 

Rutgers-directeur en dagvoorzitter Ton Coenen trapt de dag bij Seats2Meet in Utrecht af. "De problemen van vluchtelingen zijn divers", zegt hij. "Tijdens hun vlucht hebben ze misschien te maken gehad met seksueel geweld of met ongewenste zwangerschappen en dan komen ze ook nog eens terecht in een land waar de opvattingen totaal verschillen van wat zij gewend zijn." 

Voor professionals ligt er dus een grote uitdaging. Coenen: "De vraag van vandaag is: hoe bundelen we alle ervaring in de zaal en zorgen we ervoor dat de seksuele gezondheid van vluchtelingen weer een stap verder wordt gebracht." 

Cijfers als basis van beleid
Wat volgt, is een dag waarin volop kennis wordt gedeeld, zowel op het podium in de plenaire sessies als in de workshops waar de professionals een actieve bijdrage kunnen leveren. Daar is grote behoefte aan, zo blijkt meermaals. Niet in de laatste plaats voor de nieuwe generatie professionals die het werkveld heeft betreden en nog weinig ervaring heeft. 

Simone Goosen van GGD GHOR Nederland laat onder andere zien dat de leeftijdsverdeling zowel bij de groepen in de asielzoekerscentra en in de gemeente sterk verschilt van de leeftijdsverdeling in Nederland. "Ruim tweederde zit in de vruchtbare leeftijd, terwijl dat in Nederland minder dan de helft is.”

Het persoonlijke verhaal
Bram Tuk, adviseur bij Pharos, draagt een persoonlijke column voor. "Vluchtelingen vragen namelijk van ons om persoonlijk te zijn", licht hij toe. "Zij willen niet een professional op afstand, maar iemand die contact met ze maakt, die een persoonlijk verhaal heeft." 

Tuk vertelt over het behoorlijk streng-gereformeerde gezin waarin hij opgroeide, over de roerige jaren zestig en over zijn broer die uit de kast kwam en waar zijn ouders veel moeite mee hadden. Later is hij getrouwd met een man en gingen zijn ouders daar veel flexibeler mee om. Het verhaal dat hij vandaag vertelt, deelt hij ook vaak met asielzoekers. Het is de geschiedenis in het kort: Tuk laat ermee zien dat de seksuele moraal die anno 2016 in Nederland geldt, nog maar een paar decennia geleden heel anders was. "Als ik dat verhaal vertel, merk ik dat asielzoekers opgelucht zijn. Hier heeft die verandering ook niet op stel en sprong plaatsgevonden, dus misschien hebben wij ook nog wel even de tijd."

Gelijkwaardigheid
Daarna gaan Milleke de Neef en Ineke van der Vlugt van Rutgers met elkaar in gesprek over de voorlopige inzichten uit een onderzoek onder Syriërs. Wat heeft deze groep in eigen land meegekregen over seksualiteit en hoe kijken ze er nu naar? De definitieve resultaten van het onderzoek worden in januari gepresenteerd. 

Het is de onderzoekers nog niet gelukt in gesprek te raken met jonge Syrische meisjes, vooral omdat het in hun cultuur niet gebruikelijk is om al voor het huwelijk over seksualiteit te praten. De Neef, glimlachend: "Als er trouwens iemand in de zaal is die mij met deze meisjes in contact kan brengen, dan hoor ik dat graag." 

Wat werkt?
Als slot van het plenaire ochtendprogramma gaan vier professionals uit de praktijk - 3 gezondheidsbevorderaars van de GGD en een verpleegkundige van een Gezondheidscentrum Asielzoekers met elkaar in gesprek. Ton Coenen stelt de vraag: wat werkt? "Bouw een band op met de groep", adviseert een van de professionals. Ook het netwerk van de professional wordt genoemd. Ellen van der Stelt geeft vanuit de eerstelijnszorg vooral individuele consulten. "Maar ik volg ook wat de voorlichters doen die voor de groepen staan. Dat is een heel andere setting. En veel van de mensen daar, komen uiteindelijk weer bij mij terecht." 

Een goede samenwerking met de tolken, blijkt ook van belang. "Als ik het tolkencentrum inschakel, leg ik altijd uit waarvoor ik een tolk nodig heb", zegt Marthine Bos, van GGD IJsselland. "Ik heb namelijk weleens gehad dat een tolk duidelijk niet over seksualiteit wilde praten. Of dat een tolk een imam niet wilde vertalen, omdat hij bepaalde onderwerpen alleen bij de imam vond passen." 

Wie doet wat?
Ook bij de workshops worden volop ervaringen gedeeld, waarvan de highlights aan het einde van de dag nog plenair worden besproken. Er is een tekort aan voorlichtingsmateriaal, goede informatie lijkt te versnipperd, zo bleek bij de ene workshop. En bij een andere dat de vragen en behoeften die bij de asielzoekers en statushouders zelf leven over seksuele gezondheid centraal moeten staan. 

Er werd gesproken over de kwetsbaarheid voor hiv en soa’s bij bepaalde groepen asielzoekers en over hoe je aan jongeren kunt uitleggen dat ze ook seksuele rechten hebben en wat dat betekent. Ook werd vastgesteld dat heel veel organisaties van elkaar niet weten wat ze precies doen, en dat daar nog behoorlijk wat winst te behalen is. Het is een geluid dat we vandaag vaker horen: de netwerken moeten versterkt worden, want er valt zo ontzettend veel van elkaar te leren. En dus kan het voorstel van dagvoorzitter Ton Coenen op instemmend geknik in de zaal rekenen: "We moeten zo’n bijeenkomst eens in de zoveel tijd blijven organiseren." 

De heupen los
Het zit erop. De professionals van vandaag kunnen naar huis met een heel scala aan antwoorden op de vraag wat er wel en wat er niet werkt. Maar niet voordat zij onder de bezielende leiding van New Dutch Connections hun heupen nog even hebben losgemaakt met Afrikaanse dans.
"Jullie hebben vandaag heel veel gepraat en heel veel gehoord, maar niet gedanst", zegt de Liberiaanse Bright Richards. "En dat kan natuurlijk niet, want dan zijn de goden niet blij. En als die niet blij zijn, lukt er niets van wat er vandaag is voorgesteld." Lachend, en hier en daar wat onzeker staan de professionals op. Er blijkt nog voldoende energie over, want als de muzikant begint te spelen, gaat de zaal los. De goden kunnen blij zijn. 

-----------------------------------------------------
Pauline Tichelman, GGD GHOR Nederland
"Wat ik ontzettend goed vind, is dat vandaag kennis, theorie en praktijk bij elkaar zijn gebracht. Ik heb een mooie mix gezien van wat er allemaal gebeurt op dit thema, en de dag gaf me veel stof tot nadenken. Ik houd me vooral bezig met beleid en spreek natuurlijk wel regelmatig met gezondheidsbevorderaars, maar vandaag heb ik ook weer vanuit andere invalshoeken ervaringen gehoord.  Het is mooi dat een dergelijke conferentie zoveel professionals uit verschillende organisaties en disciplines bij elkaar weet te brengen. Al die verschillende perspectieven zijn nodig om echt een bijdrage te leveren aan een goede seksuele gezondheidszorg. Ik denk dat dat een meerwaarde heeft. De folders SOA, condoomgebruik en anticonceptie die vandaag worden gelanceerd en die door de verschillende organisaties (Rutgers, SOA Aids Nederland, GC A en GGD GHOR Nederland) is ontwikkeld, is daar een goed voorbeeld van,  Daarom zou ik graag zien dat er vaker zo’n conferentie georganiseerd wordt." 

Judith van Ree, GGD Hollands Midden en GGD Regio Utrecht 
"Ik was bij de workshop waar jonge asielzoekers vertelden over hun ervaringen. Wat ik leuk vond, is dat hen de dubbele moraal van de Nederlander opviel. Homoseksualiteit mag wel, maar als er twee mannen hand in hand lopen, worden er vaak opmerkingen over gemaakt. En als jongen mag je geen hemdje aan naar school, maar als meisje wel. Ikzelf gaf de workshop ‘lesje SRG’, en daar werd ik weer bevestigd in mijn gedachte dat seksuele reproductieve gezondheid niet in een lesje gegeven kan worden. Seksualiteit is niet iets medisch, ook bij Nederlandse les kan het onderwerp ter sprake worden gebracht, asielzoekerscentra of in de ISK-klassen."

Marthine Bos, GGD IJsselland
"Het mooie aan vandaag is dat de netwerken versterkt zijn. Vandaag heb ik de workshop cultureel sensitieve communicatie gegeven en het viel me in het rollenspel met de acteur op, dat het voor veel professionals moeilijk is om mee te veren met de andere cultuur en indirectere vragen te stellen. Wij opereren vanuit een ik-cultuur en als je dan vraagt ‘wat werkt?’ dan is dat denk ik dat we ons in ons werk continu bewust moeten zijn van die verschillen in de ik- en wij-cultuur."
Akeed (gevlucht uit Syrië, 18 jaar), hielp bij de workshop ‘Praten met mannelijke asielzoekers’
"Toen meneer Yuri vroeg of ik wilde helpen bij deze conferentie hoefde ik daar niet lang over na te denken. Ik wil graag uitleggen wie wij zijn, onze cultuur uitleggen aan de mensen hier. In de eerste twee jaar dat ik hier was heb ik in de voorlichtingen bijvoorbeeld meerdere keren dezelfde powerpoint gezien. Veel van de dingen die daar aan bod kwamen (over seksualiteit, red.) wist ik al. Ik denk dat de mensen die dit werk doen beter eerst aan ons kunnen vragen wat wij willen weten." 

Om te reageren dien je eerst in te loggen.

Heb je nog geen profiel? Registreer dan eerst om een nieuw profiel aan te maken.